مرکز پژوهشهای ایرانی–سامی آمارد با هدف مطالعه روشمند روابط تاریخی و فکری میان سنتهای ایرانی و سامی در غرب آسیا بنیان نهاده شده است. این مرکز با رویکردی میانرشتهای، پیوندهای زبانی، دینی، اسطورهای و اجتماعی این دو حوزه تمدنی را در سه دوره باستان، میانه و معاصر بررسی میکند و میکوشد لایههای کمتر دیدهشده تعاملات فرهنگی میان آنها را آشکار سازد.
در حوزه زبان و خط، پژوهشهای مرکز بر بررسی تعامل متون سامی باستان (اکدی و آرامی) در نسبت با سنتهای ایرانی، و نیز تحولات آرامی میانه و عربی در بستر تاریخی منطقه متمرکز است. تحلیل وامواژهها، انتقال مفاهیم حقوقی و دینی، و شکلگیری ادبیات میانفرهنگی از محورهای اصلی این مطالعات به شمار میرود.
در زمینه تاریخ ادیان، رویکرد مرکز بر مطالعه تطبیقی ادیان ایرانی با یهودیت، مسیحیت، اسلام و دین مندایی استوار است، با توجه ویژه به آیین مانی که از منظر تاریخی و الهیاتی یکی از نقاط تلاقی مهم میان جهان ایرانی و سامی محسوب میشود.
در بخش اسطورهشناسی، هدف صرفاً اشاره به شباهتهای شناختهشده میان روایتها نیست، بلکه تحلیل تاریخی مسیرهای انتقال و دگرگونی آنهاست. روایتهایی چون طوفان، الگوهای تقسیم جهان میان نسلهای نخستین، یا اسطورههای آفرینش انسان در سنتهای ایرانی و سامی، به عنوان بخشی از شبکهای گسترده از تعاملات فرهنگی بررسی میشوند؛ شبکهای که نشان میدهد این دو سنت از دورههای بسیار کهن در گفتوگویی مستمر با یکدیگر بودهاند.
یکی از محورهای ویژه پژوهش در این مرکز، مطالعه متون کلاسیک یهودی در بستر ایران ساسانی است، از جمله تلمود بابلی که در فضای فرهنگی ایران تدوین شده و نمونهای برجسته از تعاملات فکری، حقوقی و زبانی میان سنتهای ایرانی و سامی به شمار میآید.
مرکز پژوهشهای ایرانی–سامی آمارد در پی آن است که با بهرهگیری از روشهای تاریخی–انتقادی و تحلیل زبانشناختی، چارچوبی منسجم برای فهم تاریخ مشترک فرهنگی منطقه فراهم آورد و زمینه اجرای طرحهای پژوهشی بلندمدت و همکاری علمی پژوهشگران این حوزه را فراهم سازد.